1. Tránh thai khẩn cấp là gì?
Tránh thai khẩn cấp (Emergency Contraceptive – EC) là biện pháp tránh thai có thể được sử dụng để ngăn ngừa mang thai sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ (không dùng biện pháp tránh thai, biện pháp tránh thai bị hỏng như bao cao su rách, trễ uống thuốc tránh thai v.v.), hoặc khi nghi ngờ nguy cơ có thai.
Nếu được sử dụng sớm, hiệu quả ngừa thai có thể rất cao – ngăn được hơn 95% các trường hợp mang thai sau quan hệ không bảo vệ khi dùng trong 5 ngày.
2. Phân loại và cơ chế hoạt động:
Các phương pháp tránh thai khẩn cấp phổ biến hiện nay là vòng tránh thai chứa đồng và viên uống tránh thai khẩn cấp.
a. Vòng tránh thai chứa đồng:
– Vòng tránh thai chứa đồng là biện pháp tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất hiện nay. Khi được đặt trong vòng 120 giờ (5 ngày) sau khi giao hợp không được bảo vệ, vòng tránh thai chứa đồng có hiệu quả ngừa thai hơn 99%.
– Cơ chế hoạt động: ngăn cản tinh trùng – trứng gặp nhau, đồng thời cũng ảnh hưởng đến niêm mạc tử cung, làm mỏng và thay đổi môi trường này khiến trứng thụ tinh khó làm tổ.
– Vòng tránh thai bằng đồng có thể gây ra tác dụng phụ, bao gồm thay đổi chu kỳ chảy máu bình thường, chẳng hạn như chảy máu nhiều hơn.
– Phương pháp này đặc biệt phù hợp với những phụ nữ muốn bắt đầu sử dụng một biện pháp tránh thai hiệu quả cao, tác dụng kéo dài.
==> Xem thêm: ĐAU THẮT NGỰC – NHỮNG ĐIỀU BẠN CẦN BIẾT
b. Viên uống tránh thai khẩn cấp:
Viên tránh thai khẩn cấp được WHO khuyến nghị là Ulipristal Acetate, Levonorgestrel hoặc thuốc tránh thai đường uống kết hợp bao gồm Ethinyl Estradiol kết hợp Levonorgestrel.
Cơ chế hoạt động chủ yếu bằng cách trì hoãn hoặc ức chế sự rụng trứng, thay đổi chất nhầy cổ tử cung để cản trở tinh trùng di chuyển, hoặc ngăn chặn sự làm tổ của trứng thụ tinh
– Viên uống tránh thai khẩn cấp chứa Ulipristal Acetate:
o Liều đơn 30 mg.
o Có hiệu quả cao hơn trong khoảng 72–120 giờ (3–5 ngày).
o Sau khi dùng viên uống chứa Ulipristal Acetate, nếu muốn bắt đầu hoặc tiếp tục các biện pháp tránh thai có hormone, cần đợi tới ngày thứ 6.
– Viên uống tránh thai khẩn cấp chứa Levonorgestrel:
o Liều đơn 1,5 mg hoặc hai liều 0,75 mg cách nhau 12 giờ.
o Tốt nhất dùng trong 72 giờ sau quan hệ, nhưng đôi khi vẫn có tác dụng tới 120 giờ (5 ngày) – tuy nhiên hiệu quả giảm dần theo thời gian.
– Viên uống tránh thai khẩn cấp kết hợp chứa Ethinyl Estradiol và Levonorgestrel:
o Được chia thành 2 liều, uống cách nhau 12h: mỗi liều chứa 100 μg ethinyl estradiol cộng với 0,50 mg Levonorgestrel (Phương pháp Yuzpe).
o Tốt nhất nên dùng trong 72h sau khi quan hệ.
– Một số tác dụng phụ thường gặp khi dùng viên uống tránh thai khẩn cấp:
o Buồn nôn, nôn (nếu nôn trong vòng 2 giờ, nên lặp lại liều).
o Đau đầu, đau bụng kinh.
o Ra máu bất thường, mệt mỏi nhẹ, rối loạn kinh nguyệt
3. Những trường hợp có thể sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp:
Thuốc tránh thai khẩn cấp có thể được sử dụng trong một số trường hợp sau khi quan hệ tình dục. Bao gồm:
– Quan hệ tình dục không được bảo vệ: không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào.
– Thất bại với biện pháp tránh thai thông thường, ví dụ:
o Bao cao su bị rách, tuột.
o Quên uống thuốc tránh thai hằng ngày đúng.
o Trễ thời gian tiêm thuốc tránh thai hoặc tháo/rớt miếng dán, vòng âm đạo sớm.
o Sử dụng phương pháp tính ngày nhưng có quan hệ trong giai đoạn rụng trứng.
– Phụ nữ bị tấn công tình dục mà không được bảo vệ bằng phương pháp tránh thai hiệu quả.
Bất kỳ phụ nữ nào trong độ tuổi sinh sản, vừa có quan hệ tình dục không bảo vệ hoặc nghi ngờ thất bại tránh thai, đều có thể và nên được cung cấp phương pháp tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt.
==> Xem thêm: Hiểu đúng về Rối loạn Điện giải – Nguyên nhân và Biện pháp Phòng ngừa
4. Những lưu ý khi sử dụng các phương pháp tránh thai khẩn cấp:
– Không có chống chỉ định tuyệt đối cho việc sử dụng viên uống tránh thai khẩn cấp; bất cứ phụ nữ nào trong độ tuổi sinh sản đều có thể dùng khi cần.
– Tuy nhiên, nếu lạm dụng thường xuyên, có thể gây rối loạn kinh nguyệt hoặc giảm độ tin cậy.
– Nghiên cứu cho thấy viên uống tránh thai khẩn cấp có hiệu quả giảm ở phụ nữ có BMI >30 kg/m², nhưng không có lý do từ chối cấp Tránh Thai Khẩn Cấp (EC) – cần tư vấn lựa chọn phù hợp.
– Nếu nôn trong vòng 2 giờ sau khi uống viên tránh thai khẩn cấp, liều cần được lặp lại.
– Không nên dùng vòng đồng khẩn cấp nếu đã có thai, nếu có viêm nhiễm vùng chậu cấp tính, hoặc nếu xuất huyết âm đạo không rõ nguyên nhân.
– Các phương pháp tránh thai khẩn cấp không bảo vệ người dùng khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs). Ví dụ: HIV/AIDS, HPV, viêm gan B và C, lậu, giang mai…
– Các phương pháp tránh thai khẩn cấp không phải biện pháp tránh thai thường xuyên, nên lựa chọn phương pháp tránh thai dài hạn phù hợp.
5. Kết luận:
Tránh thai khẩn cấp là một lựa chọn an toàn, hiệu quả và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị cho mọi phụ nữ trong độ tuổi sinh sản khi có nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Việc sử dụng càng sớm càng mang lại hiệu quả cao, đặc biệt trong vòng 5 ngày sau quan hệ tình dục không bảo vệ. Tuy nhiên, đây không phải là phương pháp tránh thai lâu dài.
Để bảo vệ sức khỏe sinh sản và tương lai, phụ nữ nên được tư vấn về các biện pháp tránh thai phù hợp, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục nhằm duy trì khả năng sinh sản và nâng cao chất lượng cuộc sống về sau.
Tài liệu tham khảo:
1. BMJ: Contraception: emergency contraception
2. WHO: Emergency contraception